Met een slimme thermostaat regel je de temperatuur in huis automatisch en op afstand. De thermostaat kan rekening houden met je dagritme, aanwezigheid en ingestelde verwarming schema's. Zo voorkom je dat de verwarming onnodig aanstaat wanneer je slaapt of niet thuis bent.

Een slimme thermostaat bespaart niet vanzelf energie. De besparing ontstaat vooral doordat het apparaat je helpt om consequent en gerichter te verwarmen. In een gemiddelde woning waarin bewoners nog niet bewust zuinig stoken, kan een slimme thermostaat ongeveer 14% besparen op het gasverbruik voor ruimteverwarming. Wie al een goed ingesteld verwarmingsschema gebruikt of in een goed geïsoleerde woning woont, zal meestal minder besparen.

Wat is een slimme thermostaat?

Een slimme thermostaat is een kamerthermostaat die verbonden kan worden met een app en vaak ook met internet. Net als een gewone thermostaat meet hij de temperatuur in huis en stuurt hij de cv-ketel, warmtepomp of een ander verwarmingssysteem aan.

Het verschil zit vooral in de extra mogelijkheden. Je kunt de temperatuur op afstand aanpassen, verschillende dagschema’s instellen en soms automatisch laten bepalen wanneer er wel of niet verwarmd moet worden. Sommige modellen geven daarnaast inzicht in het verwarmings gebruik of kunnen gegevens uit een slimme meter gebruiken.

Niet iedere thermostaat die je met een app bedient, is automatisch zelflerend. Bij sommige modellen moet je zelf een weekprogramma instellen. Andere systemen gebruiken aanwezigheid, locatiegegevens, weersinformatie of eerdere instellingen om het verwarmingsschema automatisch aan te passen. Kijk daarom altijd naar de functies en niet alleen naar de term ‘slim’.

Hoe werkt een slimme thermostaat?

De slimme thermostaat meet voortdurend de temperatuur in de ruimte waar hij hangt. Zodra de temperatuur onder de ingestelde waarde komt, vraagt hij warmte aan bij het verwarmingssysteem. Is de gewenste temperatuur bereikt, dan wordt de warmtevraag verminderd of gestopt.

Afhankelijk van het model kan een slimme thermostaat onder meer gebruikmaken van:

De mogelijkheden verschillen sterk per product. Ook gebruiksgemak, app kwaliteit, privacy, abonnementskosten en ondersteuning van slimme radiatorknoppen kunnen per systeem verschillen. Onafhankelijke product tests laten zien dat niet iedere slimme thermostaat even eenvoudig te bedienen is en dat thermostaten meestal alleen met specifieke radiatorknoppen samenwerken.

Hoeveel bespaar je met een slimme thermostaat?

Een slimme thermostaat kan vooral besparen wanneer je verwarming nu regelmatig onnodig aanstaat. Denk aan een woning die overdag wordt verwarmd terwijl niemand thuis is, slaapkamers die onnodig warm blijven of een thermostaat die ’s avonds niet wordt verlaagd.

Er wordt geschat dat een slimme thermostaat in een gemiddelde woning tot ongeveer 14% van het gas voor verwarming kan besparen wanneer de bewoners nog niet bewust energiezuinig stoken. Dat percentage geldt dus niet automatisch voor het totale gasverbruik of de volledige energierekening. Gas voor douchen en warm kraanwater valt bijvoorbeeld buiten deze besparing.

De werkelijke besparing hangt onder meer af van:

• je huidige stookgedrag;
• de isolatie en grootte van de woning;
• de ingestelde temperaturen;
• het aantal uren dat er iemand thuis is;
• het type verwarmingssysteem;
• het gebruik van zoneregeling;
• de manier waarop de thermostaat met de warmtebron communiceert.

Verwarm je nu al alleen de gebruikte ruimtes, zet je de thermostaat consequent lager en gebruik je een goed ingesteld klokprogramma? Dan kan de extra energiebesparing beperkt zijn. Het voordeel zit dan vooral in comfort, bediening op afstand en inzicht.

Kies bij een cv-ketel bij voorkeur voor moduleren

Bij een cv-ketel is het belangrijk om te controleren of de slimme thermostaat modulerend kan werken.

Een eenvoudige aan-uit thermostaat kent maar twee standen: de ketel brandt of de ketel staat uit. Een modulerende thermostaat kan doorgeven hoeveel warmte er nodig is. De cv-ketel kan daardoor op een lager vermogen blijven draaien wanneer de woning bijna op temperatuur is.

Modulerend regelen kan ongeveer 3% besparen op de verwarmingskosten. Het zorgt doorgaans ook voor een gelijkmatigere temperatuur, doordat de ketel minder vaak volledig aan- en uitschakelt.

Wat is OpenTherm?

OpenTherm is een fabrikant-onafhankelijk communicatieprotocol voor modulerende verwarmingsapparaten en thermostaten. Wanneer zowel de cv-ketel als de thermostaat OpenTherm ondersteunen, kunnen ze informatie uitwisselen over de benodigde warmte.

Let wel op: ondersteuning van OpenTherm betekent niet automatisch dat iedere extra functie beschikbaar is. Sommige fabrikanten gebruiken aanvullende of merkspecifieke communicatie. Controleer daarom altijd de compatibiliteitslijst van de thermostaat en het exacte typenummer van je cv-ketel.

Werkt een slimme thermostaat met ieder verwarmingssysteem?

Niet iedere slimme thermostaat werkt met iedere warmtebron. Controleer daarom vóór de aankoop welk verwarmingssysteem je hebt en hoe de bestaande thermostaat daarop is aangesloten.

Slimme thermostaat met een cv-ketel

Bij veel cv-ketels kun je een slimme thermostaat aansluiten via een aan-uit contact, OpenTherm of een merkspecifieke verbinding. Modulerende aansturing verdient meestal de voorkeur, maar is alleen mogelijk als zowel de ketel als de thermostaat hetzelfde protocol ondersteunen.

Controleer ook of een aparte ontvanger, internetbridge of adapter nodig is. Ga niet alleen af op het merk van de ketel: verschillende modellen van hetzelfde merk kunnen verschillende aansluitingen gebruiken.

Slimme thermostaat met een hybride warmtepomp

Bij een hybride warmtepomp werken de warmtepomp en cv-ketel samen. De regeling bepaalt wanneer elektriciteit wordt gebruikt en wanneer de cv-ketel bijspringt. Een willekeurige thermostaat vervangen kan deze samenwerking verstoren.

Gebruik daarom een thermostaat of regelsysteem dat expliciet geschikt is voor de betreffende hybride warmtepomp. Laat bij twijfel de installateur controleren of alle functies, waaronder de omschakeling tussen warmtepomp en cv-ketel, behouden blijven.

Slimme thermostaat met een volledig elektrische warmtepomp

Een thermostaat die voor een hr-ketel is ontwikkeld, is vaak niet geschikt voor een warmtepomp. Een warmtepomp wordt doorgaans geleverd met een eigen regelaar die samenwerkt met sensoren, weersafhankelijke instellingen, de aanvoertemperatuur en eventueel het voorraadvat voor warm water.

Een warmtepomp verwarmt een woning rustiger en gelijkmatiger dan een cv-ketel. Grote temperatuurverlagingen zijn daardoor meestal niet verstandig. Bij een volledig elektrische warmtepomp is een stabiele binnentemperatuur vaak efficiënter dan de woning ’s nachts sterk te laten afkoelen en ’s ochtends snel opnieuw op te warmen.

Slimme thermostaat met vloerverwarming

Een slimme thermostaat kan prima worden gebruikt bij watergedragen vloerverwarming, maar de regeling moet rekening houden met de trage reactie van de vloer. Het duurt langer voordat de ruimte opwarmt en ook na het uitschakelen blijft de vloer nog warmte afgeven.

Een zelflerend systeem kan hierbij handig zijn, omdat het leert hoeveel tijd de woning nodig heeft om de gewenste temperatuur te bereiken. Bij vloerverwarming wordt geadviseerd om de temperatuur ’s nachts of bij afwezigheid meestal niet verder dan ongeveer 17 à 18 graden te verlagen.

Heb je meerdere vloerverwarmingsgroepen? Dan kan zo'n regeling mogelijk zijn met aparte thermostaten en elektrisch aangestuurde kleppen. Laat controleren of de verdeler en regeltechniek hiervoor geschikt zijn.

Slimme thermostaat met stadsverwarming of blokverwarming

Ook bij stadsverwarming kan een slimme thermostaat mogelijk zijn, maar de juiste oplossing hangt af van de installatie in de woning. Soms stuurt een wandthermostaat een centrale afsluitklep aan. In andere woningen wordt de warmte uitsluitend met radiatorkranen geregeld.

Bij collectieve verwarming zijn slimme radiatorknoppen daarom soms geschikter dan één centrale thermostaat. Controleer altijd of het gekozen systeem werkt met de aanwezige klep, afleverset en radiatorventielen. Verschillende slimme thermostaat systemen ondersteunen stadsverwarming, vloerverwarming en meerdere verwarmingszones, maar een compatibiliteitscontrole blijft noodzakelijk.

Slimme thermostaat met een airco of elektrische verwarming

Een centrale slimme kamerthermostaat voor een cv-installatie kan een airco, infrarood paneel of losse elektrische verwarming meestal niet rechtstreeks aansturen. Deze apparaten hebben vaak een eigen app, afstandsbediening of smart-home koppeling.

Bij een airco die kan verwarmen, is het slimmer om te kijken naar ondersteuning vanuit de airco zelf of een aparte slimme dienst die het apparaat rechtstreeks kan aansturen.

Verwarmen per kamer met slimme radiatorknoppen

Een centrale thermostaat meet meestal de temperatuur in één referentieruimte, vaak de woonkamer. Daardoor kan de cv-ketel stoppen met verwarmen zodra de woonkamer op temperatuur is, ook als de werkkamer nog koud is.

Met slimme radiatorknoppen kun je per ruimte een temperatuur en tijdschema instellen. Een werkkamer kan bijvoorbeeld alleen tijdens kantooruren worden verwarmd, terwijl de slaapkamer koel blijft. Voor volledige zoneregeling moeten de radiatorknoppen wel kunnen communiceren met de centrale thermostaat en warmte kunnen aanvragen bij de cv-ketel.

Let bij slimme radiatorknoppen op drie punten:

• De knoppen moeten geschikt zijn voor de aanwezige radiatorventielen.
• De knoppen moeten samenwerken met de gekozen slimme thermostaat of bridge.
• De installatie moet voldoende water kunnen laten circuleren wanneer maar één of enkele radiatoren warmte vragen.

Wanneer te weinig radiatoren openstaan, kan een cv-ketel of warmtepomp te vaak aan- en uitschakelen. Dit wordt pendelen genoemd. Een installateur kan beoordelen of aanpassingen nodig zijn, zoals een bypass, andere inregeling of een buffervat.

Wat kost een slimme thermostaat?

De totale kosten bestaan niet alleen uit de thermostaat aan de muur. Afhankelijk van het systeem heb je mogelijk ook een ontvanger, internetbridge, adapter, professionele installatie of slimme radiatorknoppen nodig.

Als actuele prijsindicatie kost een slimme thermostaat starter kit in de webshop van Frank Energie op het moment van schrijven ongeveer €200. Losse slimme radiatorknoppen en uitgebreidere sets verhogen de investering. Prijzen, productbundels en het assortiment kunnen veranderen.

Controleer daarnaast of bepaalde functies alleen met een betaald abonnement beschikbaar zijn. Denk bijvoorbeeld aan volledig geautomatiseerde aanwezigheidsdetectie, uitgebreide rapportages of aanvullende ondersteuning. Onafhankelijke product tests adviseren daarom om niet alleen naar de aanschafprijs te kijken, maar ook naar abonnementskosten, uitbreidingen en de verwachte gebruiksduur.

Zo kies je de beste slimme thermostaat voor jouw woning

De beste slimme thermostaat is niet automatisch het model met de meeste functies. De belangrijkste voorwaarde is dat hij goed samenwerkt met je verwarmingssysteem.

Controleer vóór de aankoop:

• Welke warmtebron heb je? Noteer het merk en exacte model van je cv-ketel, warmtepomp, afleverset of airco.
• Hoe communiceert de huidige thermostaat? Zoek uit of het systeem werkt met aan-uit, OpenTherm of een merkspecifiek protocol.
• Wil je per kamer verwarmen? Controleer of slimme radiatorknoppen of meerdere zones worden ondersteund.
• Heb je extra apparatuur nodig? Sommige systemen vragen een ontvanger, bridge, adapter of voeding in de buurt van de ketel.
• Welke functies gebruik je echt? Een eenvoudig schema en bediening op afstand zijn voor veel huishoudens voldoende.
• Zijn er abonnementskosten? Controleer welke functies gratis blijven en welke achter een abonnement zitten.
• Blijft het systeem bruikbaar zonder internet? Bij een internetstoring kan bediening op afstand wegvallen. Afhankelijk van het model blijven het ingestelde programma en de handmatige bediening wel werken.
• Hoe worden gegevens beveiligd? Bekijk het privacybeleid, updatebeleid en de ondersteuningstermijn van de fabrikant.

Laat de installatie uitvoeren door een vakman wanneer je niet zeker bent van de bedrading, aansluiting of communicatie met de warmtebron.

Een slimme thermostaat energiezuinig instellen

De thermostaat kan alleen goed besparen als het ingestelde programma aansluit bij je leefritme en verwarmingssysteem.

Voor een woning met een cv-ketel en radiatoren kun je als uitgangspunt gebruiken:

• ongeveer 19 graden wanneer je thuis bent;
• ongeveer 15 graden wanneer overdag niemand thuis is;
• ongeveer 15 graden tijdens de nacht.

Voor vloerverwarming of een volledig elektrische warmtepomp is een kleine temperatuurverlaging meestal geschikter. Een instelling van ongeveer 17 à 18 graden tijdens de nacht of afwezigheid voorkomt dat het systeem de woning later langdurig moet opwarmen.

Maak daarnaast verschillende programma’s voor werkdagen, thuiswerkdagen en het weekend. Controleer na een paar weken of het huis niet eerder begint met opwarmen dan nodig. Zelflerend opwarmen verhoogt vooral het gemak; het is niet automatisch zuiniger wanneer een eenvoudig klokprogramma al goed is ingesteld.

Is een slimme thermostaat veilig?

Een slimme thermostaat kan informatie verwerken over temperaturen, verwarming momenten, aanwezigheid en soms de locatie van telefoons. Die gegevens kunnen iets zeggen over je leefpatroon. Het is daarom belangrijk om niet alleen naar comfort en besparing te kijken, maar ook naar digitale veiligheid.

De Rijksoverheid adviseert om bij slimme apparaten de privacyverklaring te lezen, een sterk wachtwoord te gebruiken en software- en app updates direct uit te voeren. Onvoldoende beveiligde slimme apparaten kunnen namelijk toegang geven tot informatie over wanneer bewoners wel of niet thuis zijn.

Gebruik bij voorkeur een uniek wachtwoord en schakel tweestapsverificatie in wanneer de fabrikant dit aanbiedt. Verwijder oude gebruikersaccounts wanneer je verhuist en voer een fabrieksreset uit voordat je de thermostaat verkoopt of achterlaat.

Slimme thermostaat en dynamische energie

Een slimme thermostaat is in de eerste plaats gericht op temperatuur, comfort en het voorkomen van onnodige verwarming. Het apparaat reageert niet automatisch op dynamische stroomprijzen, tenzij het systeem daar specifiek voor is ontwikkeld of gekoppeld is aan aanvullende energiesturing.

Bij een cv-ketel zit de belangrijkste besparing in minder gasverbruik. Bij een elektrische warmtepomp of airco speelt ook het moment van stroomverbruik een rol. Elektrisch verwarmen kan dan soms iets eerder of later plaatsvinden, zolang de woning binnen comfortabele temperatuur grenzen blijft.

Slim verwarmen met Frank Energie

Heb je een geschikte warmtepomp of airco en een dynamisch energiecontract? Dan kan de slimme aansturing van Frank Energie verder gaan dan een standaard verwarmingsschema.

Met Slim Verwarmen stuurt Frank Energie een ondersteunde warmtepomp of airco automatisch iets eerder, later of tijdelijk minder aan wanneer ontwikkelingen op de energiemarkt daar aanleiding toe geven. In de app bepaal je zelf hoeveel ruimte de aansturing binnen je temperatuur voorkeuren krijgt. De resultaten zijn vervolgens zichtbaar in de app en worden via de energiefactuur verwerkt.

Voor een gemiddeld huishouden van vier personen in een tussenwoning met een elektrische warmtepomp verwacht Frank Energie bij de standaardinstelling een extra voordeel van ongeveer €209 per jaar. Dit is een inschatting voor een specifieke voorbeeldsituatie en geen gegarandeerde besparing. De werkelijke uitkomst hangt onder meer af van het type warmtepomp, de woning, het verbruik, de instellingen en de beschikbare flexibiliteit.

Een slimme thermostaat en Slim Verwarmen hebben dus niet precies dezelfde functie:

Praktisch betekent dit dat niet iedere slimme thermostaat automatisch aan Slim Verwarmen gekoppeld kan worden. Voor Slim Verwarmen moet de warmtepomp of airco zelf worden ondersteund. Controleer daarom altijd de actuele compatibiliteit in de Frank Energie-app of op de pagina over Slim Verwarmen.

Combineer je verwarming met andere slimme diensten

Slim Verwarmen maakt deel uit van de slimme diensten van Frank Energie. Via Slim Huis in de app kun je ondersteunde apparaten toevoegen en de resultaten van de slimme aansturing bekijken.

Naast Slim Verwarmen biedt Frank Energie onder meer:

• Slim Laden, waarmee een elektrische auto automatisch op gunstige momenten wordt geladen;
• Slim Stroom Handelen, waarmee een thuisbatterij op meerdere energiemarkten wordt geoptimaliseerd;
• Slim Terugleveren, waarmee teruglevering van zonnestroom bij negatieve prijzen automatisch kan worden beperkt.

Door apparaten niet los van elkaar, maar als onderdeel van één energiesysteem aan te sturen, kan het energiegebruik beter worden afgestemd op prijzen, eigen zonnestroom en de beschikbare ruimte op het elektriciteitsnet.

Is een slimme thermostaat de moeite waard?

Een slimme thermostaat is vooral interessant wanneer je:

• de thermostaat regelmatig vergeet lager te zetten;
• een wisselend dagritme hebt;
• de verwarming onderweg wilt bedienen;
• per kamer verschillende temperaturen wilt instellen;
• meer inzicht wilt in je verwarming gedrag;
• comfort en automatisering belangrijk vindt.

De investering is minder snel terugverdiend wanneer je al zeer zuinig verwarmt, een goed klokprogramma gebruikt of in een goed geïsoleerde woning weinig warmte nodig hebt. Ook dan kan het extra gebruiksgemak een reden zijn om voor een slimme thermostaat te kiezen.

Kijk bij de aankoop niet alleen naar beloofde besparingspercentages. Compatibiliteit, modulerende aansturing, een betrouwbare app, privacy, ondersteuning en de afwezigheid van onverwachte abonnementskosten zijn minstens zo belangrijk.